Met kleine stapjes de geestelijke vrijheid inleveren..


hans schnitzler
Filosoof Hans Schnitzler

x

x

‘We leveren in kleine stapjes onze geestelijke vrijheid in’

2016 © Frederieke Hegger / WantToKnow.nl/be

x

Iemand kan je vrijheid afnemen door middel van fysiek gevangenschap. Maar ook door, met toestemming of niet, toegang te krijgen tot je emoties, denken en handelen. Sluimerend leveren we op deze manier stukjes vrijheid in, stelt filosoof Hans Schnitzler. In Haarlem staat De Koepel. Een ronde gevangenis, waar op dit moment vluchtelingen gevestigd zijn. Het gebouw heeft veel kenmerken van een panopticum, een gevangenisontwerp bedacht door de filosoof Jeremy Bentham.

We zouden onschuldig moeten zijn tot het tegendeel bewezen is,
op deze manier is ineens het tegenovergestelde het geval

Bij zo’n panopticum zitten de bewakers in een toren en hebben ze, dankzij het ronde ontwerp, goed zicht op alle gevangenen. De gevangenen weten dat ze bekeken worden en gedragen zich daarom uitstekend. Maar wie hen bekijkt en wanneer precies; dat kunnen de veroordeelden niet zien. Er is dus wel zicht op de massa, maar de massa heeft geen zicht op wie hen op welk tijdstip bekijkt.

digitale proletariaat cover hans schnitzlerPanopticum van 2016
Iets vergelijkbaars gebeurt nu ook in onze wereld, stelt filosoof en schrijver van het boek Het digitale proletariaat Hans Schnitzler. We zitten natuurlijk niet fysiek in een gevangenis. En anders dan de veroordeelden kunnen we, dankzij het web, extra veel met elkaar communiceren. Maar ons gedrag wordt wel degelijk bekeken en geanalyseerd. Vaak omdat die gegevens onderdeel zijn van het verdienmodel van een bedrijf, andere keren omdat de overheid in toenemende mate wil weten wat haar bevolking uitspookt.

Denk aan de nieuwe inlichtingenwet (HIER), waardoor onze appjes en emails binnenkort door inlichtingendiensten kunnen worden ‘gesleept’, om vervolgens te gaan zoeken naar aanwijzingen of er terroristen tussen zitten. Het begint niet meer bij de verdachte, het begint bij de massa. “De onschuldpresumptie wordt zomaar weggezet. We zouden onschuldig moeten zijn tot het tegendeel bewezen is, op deze manier is ineens het tegenovergestelde het geval,” zegt Schnitzler.

Van gevolgd worden, worden we bang
En net als in het gevangenisontwerp van Bentham, beïnvloedt de wetenschap dat je gevolgd wordt, ook ons gedrag. Uit meerdere recente onderzoeken (HIER) blijkt dat Amerikanen anders googelen, en zoektermen op Wikipedia ontwijken sinds de onthullingen van Edward Snowden. Ze zijn bang door de overheid als verdachte te worden aangemerkt.

En het gaat verder dan alleen het in de gaten houden wat je nu doet, vertelt Schnitzler. Je gegevens, of het nu gaat om je rijgedrag, opleiding, inkomen of google-gedrag, worden in toenemende mate gebruikt om in te schatten hoe wij in de toekomst gaan denken en handelen. “Door een analyse van je persoonsgegevens wil de overheid bijvoorbeeld inschatten of er misschien een fraudeur in je schuilt.” (HIER) Op basis van je gedrag van vandaag wordt dus bepaald wie je in de toekomst zou kunnen zijn.

WC shit op FB en TwitterToekomst beïnvloed
Facebook doet iets vergelijkbaars, legt de filosoof uit. “Zodra je eenmaal zaken hebt geliket, bepaalt het sociale netwerk op basis daarvan alvast wat jij in de toekomst leuk gaat vinden en moet zien. Je krijgt artikelen voorgeschoteld die lijken op wat je daarvoor hebt gelezen.” Weg spontaniteit. Weg verrassende informatie, visies en bespiegelingen.

En zo worden bedrijven en de overheid niet alleen eigenaar van je huidige gedrag op het web, maar ook van je gedrag en gedachtes in de toekomst. Een heel zorgelijke ontwikkeling, vindt de filosoof. “Je kunt je afvragen of je dan nog wel de vrijheid hebt om te kunnen handelen, of dat je onbewust gestuurd wordt.  Je wil toch dat er nog iets spontaans kan gebeuren, dat er iets onverwachts op je pad komt.”

Maar veel jongens in Silicon Valley zien dat voorspelbare juist als een voordeel, signaleert Schnitzler. Zo keek hij laatst een documentaire over datingapp Tinder. “De CEO van de app zei: ‘Als je op straat loopt kan iemand je zomaar aanspreken of je kunt afgewezen worden in de kroeg. Dankzij Tinder is dat niet meer zo.’ Wat voor wereldbeeld heb je dan? In zo’n wereld is er geen plek meer voor het onvoorziene, voor de verrassing. Terwijl dat toch een van de mooiste dingen van het leven is.”

Je geest, zo concludeert Schnitzler, wordt in toenemende mate een onderdeel van het verdienmodel van bedrijven en een houvast voor overheden. ‘Surveillance-kapitalisme’ noemt collega-filosoof Shoshana Zuboff dat (HIER). “Het idee van privacy is dat je toegang hebt tot je privé-gedachten op een wijze die anderen niet hebben. En dat je zelf de controle hebt over wat je met anderen wilt delen. Als je dat kwijt bent, word je vroeg of laat een object ter manipulatie. Daarmee staat onze menselijkheid op het spel. We moeten naar een wereld toe waarin er hoe dan ook weer aan de twee voorwaarden van privacy voldaan wordt.” 

Meer grip
Want het web bracht ook hele mooie dingen, beaamt Schnitzler. Meer met elkaar communiceren, meer informatie kunnen opzoeken. Dat zijn positieve uitkomsten. Maar zo stelt hij, als participant van die wereld moeten we wel meer autonomie krijgen over onze eigen data. Om in panopticumtermen te spreken: een wereld waarin we beter kunnen zien wie er in die toren bovenin zit en dat we zelf kunnen bepalen wanneer en door wie er naar ons gekeken wordt. “We moeten toe naar een ander soort transparantie. Naar een wereld waarin we meer grip krijgen op onze data.”

* * *

Advertentie

9 thoughts on “Met kleine stapjes de geestelijke vrijheid inleveren..

  1. Het internet brengt de hele wereld misschien bij elkaar, maar de meeste mensen zijn vervreemd van de maatschappij en kennen zelfs hun eigen buren niet eens.

    Mensen zijn sociale dieren die bij elkaar horen te komen en samen te lachen, te dansen, te feesten en te eten met familie, vrienden en bekenden.

    De automatisering heeft ons echter het tegendeel gebracht; de jongere generatie neemt geen deel meer aan gesprekken, maar zit totaal vervreemd in een hoekje te appen, of zich op facebook en instagram te profileren.
    Is dat de toekomst?

    1. Ja ik vrees van wel, probeer mijn kleinkinderen op andere sporen te zetten, het lukt gedeeltelijk, maar kost me veel tijd en energie, bepaalde boeken moet je gelezen hebben anders ben je gewoon geen mens, ik kom soms bij mensen waar geen boek in huis te vinden is, wat een geestelijke armoe, meestal ga ik dan wel een boekje bij ze neerleggen, maar iets in hun interesse natuurlijk,
      en dan heel soms komt er ergens uit de diepte een klein vonkje van een petite merci, vergezelt met een toute petite eau de vie, mensen heerlijk toch !

  2. Het is het gebruik van google en het smoelenboek, die deze ontwikkeling hebben mogelijk gemaakt. Voor google is er een heel goed anonimiteit bevorderend alternatief, namelijk https://ixquick.com/. Voor het smoelenboek is het enige alternatief, het verwijderen van je account.

  3. Hier het land van de Joie de Vivre, waar het steeds moeilijker wordt om dat stuk vrijheid wat we hebben vast te houden, maar met snelle wetten steeds meer aangetast wordt.

    Heb persoonlijk het gevoel dat de Fransen gemiddelde door elkaar genomen iets slimmer zijn als in zeg Nederland, hun leefstandaard was hoger zeker wat het cullinaire betreft, ook het klimaat helpt hier.
    Het systeem D groeit met de dag, van de linker in de rechter broek zak.

    Hier spreekt men vivre heureux ; vivre tranquille ; vivre caché ; dat wil zeggen met je luiken dicht en in en achter je huis in de tuin rustig ongestoord leven !

    Maar er moet wel iets meer aan de hand zijn, er zijn steeds meer Fransen en ook Francaises die door wanhoop gedreven zich zelf het leven benemen,
    voor mij heeft dit alles met vrijheid van denken te maken, ze zijn in de hoek gedreven ten einde raad, zo in en in triest, Jenne

  4. Overal in ons land hangen camera’s om ons in de gaten te houden en we weten niet wie de mensen zijn die ons afloeren. Dat is in de gevangenis niet anders.

    Èn maar zwatelen over vrijheid. “Koester die vrijheid”. “geef die vrijheid door” en ook: “maar die vrijheid is niet vanzelfsprekend”.

    Onze regering is een dictatoriale bezettingsmacht van criminele bankiers. Een dermate zwaar gecorrumpeerde regering kan alleen maar bestaan bij een volstrekt waardeloos volk: het Nederlandse.

    Onze hut staat al een tijdje te koop want mijn vrouw en ik willen in Frankrijk gaan wonen. Frankrijk staat al een tijdje aan de rand van een burgeroorlog. Er wordt nu al maanden dapper gevochten tegen de oproerpolitie. Afloer-camera’s worden door de bevolking verwijderd. Ook op zon- en feestdagen:

    https://www.youtube.com/watch?v=g1shDEXZcjU

    En hoe hard Mark Rutte ook tegen de Nederlandse meelzakken aantrapt…overeind komen doen ze toch nooit. Dit is ons land niet meer.

    1. Als U er over denkt naar Frankrijk te verhuizen, het is een groot land, met veel verschillende plaatselijke eigenaardigheden, en ook volks karakter.

      Ja ze zijn een stuk meer op hun vrijheid gesteld als de Nederlandse bevolking, die worden lekker beziggehouden naar de afgrond gevoerd, ze zijn ook van huis uit intelligenter, die ouwe kelten !

      Ik ben oud maar neem zo nu en dan toch nog deel aan ” Nuit Debout “, in mijn jeugd hebben wij de Provo ook het één en ander in gang gezet, maar hier liet de bevolking het ook af weten, ja misschien zijn het een beetje angst hazen.

      Voor de rest volkomen met U eens, maar ik raad U niet vergeten te leven, want het gaat verdomd snel, Jenne

    2. @ Bosman: wat een heftige beelden op dat youtube filmpje!
      Daarna heb ik een andere aangeklikt:https://www.youtube.com/watch?v=8BDJBEf0-cA
      Met titel explosion de colere a Paris (Loi Travail, 49-3).
      @Jenne, weet U wat die getallen betekenen? en op welke datum deze demonstratie plaats vond?

  5. Hmmm, ‘Zwatelen’ leuk nieuw woord voor mij Bosman. Lispelen, ruisen van het gebladerte. http://www.encyclo.nl/begrip/zwatelen
    Dus we lispelen zachtjes Vrijheid! met z’n allen. Iets nieuws voor de mini playback show van geef het door aan de kinderen, want die hebben de toekomst? Of wordt het voor de huidige generatie een soort ondergrondse/onderhuidse verzetskreet?

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.